Historia e najlonit është një nga tregimet më interesante të shkencës moderne, sepse shënon kalimin nga përdorimi i materialeve natyrore (pambuku, mëndafshi, leshi) në epokën e materialeve sintetike.
Gjithçka nisi në laboratorët e kompanisë gjigante amerikane DuPont, në fund të viteve ’20.
Në vitin 1928, DuPont punësoi një kimist brilant të quajtur Wallace Carothers për të udhëhequr një program kërkimor mbi polimerët. Pas shumë dështimeve dhe eksperimenteve, më 28 shkurt 1935, ekipi i tij krijoi një polimer elastik dhe të fortë që u quajt “Poliamidi 6-6”.
Më 16 shkurt 1937, Carothers mori zyrtarisht patentën për këtë shpikje (U.S. Patent 2,130,231). Fatkeqësisht, vetë Carothers, i cili vuante nga depresioni, kreu vetëvrasje vetëm dy muaj më vonë, pa e parë kurrë suksesin botëror të krijimit të tij.
🧦 2. “E fortë si çeliku, e hollë si merimanga”
DuPont e prezantoi najlonin në Panairin Botëror të Nju Jorkut në vitin 1939. Strategjia e tyre e marketingut ishte gjeniale: Çorapet e najlonit.
- Deri atëherë, çorapet e grave bëheshin me mëndafsh, ishin të shtrenjta dhe griseshin shpejt.
- Kur çorapet e najlonit dolën në shitje në vitin 1940, ato shkaktuan “tërmet”. Vetëm në ditën e parë u shitën 4 milionë palë.
🪂 3. Najloni dhe Lufta e Dytë Botërore
Kur SHBA hyri në Luftën e Dytë Botërore, prodhimi i najlonit për konsumatorët u ndalua plotësisht. E gjithë lënda e parë shkoi për ushtrinë.
- Najloni u bë jetik për prodhimin e parashutave, litarëve të anijeve dhe gomave të avionëve.
- Gratë në atë kohë u detyruan të ktheheshin te çorapet e pambukut, madje disa vizatonin një vijë të zezë pas këmbëve me laps për të simuluar qepjen e çorapeve të najlonit.
🌍 4. Nga erdhi emri “Nylon”?
Ekziston një mit urban që thotë se emri vjen nga bashkimi i NY (New York) dhe LON (London). Megjithatë, e vërteta është më pak romantike:
DuPont donte një emër që të tingëllonte si “Cotton” (Pambuku) ose “Rayon”. Pas qindra propozimeve (si p.sh. “No-Run”), ata zgjodhën “Nylon” sepse tingëllonte mirë dhe nuk kishte kuptim specifik.
Pse ishte revolucionar?
Najloni hapi rrugën për krijimin e plastikës, poliesterit dhe materialeve të tjera që përdorim sot në çdo gjë: nga furçat e dhëmbëve te pjesët e makinave. Ai ishte i rëndësishëm sepse vërtetoi se njeriu mund të krijonte fije më të mira se ato të natyrës përmes kimisë organike.
Interesante: A e dinit se furça e parë e dhëmbëve me fije najloni u prodhua në vitin 1938? Para kësaj, furçat bëheshin me qime derri të egër!
