Ka momente kur dikush kërkon diçka, kohën tënde, ndihmën, praninë dhe brenda vetes formohet qartë një “jo”. E ndjen atë “jo” si fakt. Por kur hapet goja, del “po”.
Pastaj mbyllesh vetëm dhe pyet: pse e bëra sërish?
Nuk është dobësi, është psikologji
Para se të hapim gojën, truri ynë nuk pyet vetëm “çfarë dua unë?”. Ai pyet diçka shumë më të vështirë: “çfarë do të ndodhë me këtë raport nëse them jo?”
Dhe kjo pyetje ndodh shpesh pa e ditur ne fare.
Studiues nga Universiteti i Kalifornisë (UCLA) zbuluan diçka befasuese: kur refuzohesh nga një person tjetër, truri njerëzor ndez të njëjtat zona si kur goditesh fizikisht. Pra truri ynë nuk bën shumë dallim mes dhimbjes dhe refuzimit. Të dyja dëmtojnë njësoj.
Kjo shpjegon shumë gjëra: pse “jo”-ja ngec në fyt, pse ndihemi fajtorë edhe kur kemi të drejtë, pse themi “po” me gojë ndërkohë që themi “jo” me zemër.
Askush nuk lindi duke i thënë “po” gjithçkaje. Por shumë prej nesh e mësuan shumë herët se harmonia dhe buzëqeshja vinin nga pajtimi dhe se kundërshtimi shpesh prishte atmosferën.
Psikologu Albert Bandura nga Universiteti Stanford tregoi se njeriu nuk formohet vetëm nga ajo që i thuhet, por nga ajo që sheh dhe ndjen rreth vetes, nga reagimet e njerëzve kur pajtohet dhe kur kundërshton. Fëmija që merr ngrohtësi kur thotë “po” dhe ftohje kur thotë “jo” mëson. Dhe atë mësim e bart me vete edhe kur bëhet i rritur.
Me kalimin e kohës, “po”-ja e detyruar nuk ndjehet si frikë. Ndjehet si zakon. Ndjehet si “ky jam unë”.
Kostumi që harrojmë ta heqim
Sociologu Erving Goffman kishte një mënyrë të bukur për ta shpjeguar jetën sociale: e krahasonte me teatër. Çdokush luan role të ndryshme në shtëpi, në punë, me miqtë dhe kjo është normale. Ajo që ndodh ndonjëherë është se roli ngatërrohet me njeriun. Kostumi bëhet lëkurë.
Dhe kur “po”-ja bëhet lëkurë, çmimi nuk është vetëm koha e humbur apo angazhimet e tepruara. Çmimi është shumë më i brendshëm: gradualisht, njeriu fillon të besojë se nevojat e tij janë sekondare, se kufijtë janë diçka e pasjellshme, se “të jesh i mirë” do të thotë të mos kesh vendosmëri.
“Jo”-ja nuk është armiqësi
Psikologja Brené Brown nga Universiteti i Houston-it, e njohur për punën e saj mbi vlerat njerëzore dhe autenticitetin, ka thënë diçka shumë të thjeshtë por të fuqishme: njerëzit me kufij të qartë janë zakonisht njerëzit më të dhembshur, jo më pak të dhembshëm.
Sepse “jo”-ja e thënë me qetësi nuk është refuzim i personit. Është respekt për raportin dhe për veten. Marrëdhënia e ndërtuar vetëm mbi “po”-n e detyruar nuk është raport i vërtetë; është performancë e lodhshme.
Dhe pjekuria, shpesh, nuk fillon kur mëson të thuash “po” me lehtësi. Fillon kur mëson të thuash “jo” pa u ndier fajtor.
